Het Nationale Ballet & Het Balletorkest

Back to Ballet 

The Classic Edition

Terug naar de wortels

"In dit programma gaan we terug naar onze roots," zegt Ted Brandsen, de artistiek directeur van Het Nationale Ballet. Hij stelde een programma samen met oude én nieuwe stukken waarin de klassieke ballettechniek perfect over het voetlicht komt. 

We zien fragmenten uit beroemde werken van 'de oervader van het ballet': Marius Petipa. Hij maakte aan het eind van de negentiende eeuw een hele reeks succesvolle sprookjesballetten in Rusland, en ook bij latere bewerkingen van die balletten blijft de choreografie van Petipa vaak de basis. Moderner is het werk van George Balanchine, de Rus die neerstreek in New York en het ballet de twintigste eeuw in katapulteerde. Verder zien we naast werk van twee vrouwelijke choreografen ook een nieuw stuk van Brandsen zelf, waarmee hij ervoor zorgt dat in dit programma zowel de vrouwelijke als de mannelijke dansers kunnen schitteren. Allemaal bleven ze elke dag trainen, ook toen ze ten gevolge van de Covid-maatregelen niet op konden treden. Ook zij kunnen nu eindelijk terug naar ballet! 

Op de volgende pagina's lees je meer over de korte balletten die deel uitmaken van Back to Ballet. Tot besluit dagen we je uit om zelf je oordeel te vormen op basis van alles wat je ziet, hoort en voelt tijdens de voorstelling. 

Lesmateriaal bij de voorstelling Back to Ballet - Classic

November 2020


Tekst Jacq. Algra/cicade

Eindredactie Wout van Tongeren 


Nationale Opera & Ballet

Afdeling Educatie, Participatie & Programmering
www operaballet.nl 
E-mail educatie@operaballet.nl

Valse-Fantaisie

Een man en vijf vrouwen

choreografie: George Balanchine | muziek: Mikhail Glinka

De muziek in Valse Fantaisie is snel en licht, de dans dynamisch en speels. Een mooi ballet voor de dansers van de Junior Company dus, die hun opleiding hebben afgerond en klaar zijn om het grote podium te betreden. De kersverse ballerina's moeten zorgen dat ze ondanks de fysieke inspanning elegantie blijven uitstralen, de jongeman mag indruk maken met stoere sprongen. In het ballet zitten ook kattensprongen (pas de chat): de knie een beetje buigen en opgewekt zijwaarts springen. Het stukje waarin een man en een vrouw om de hele groep heen rennen is helemaal topsport, want de twee moeten ondertussen wel gelijk blijven met het ritme in Glinka's muziek. De titel Valse Fantaisie 'pikte' de choreograaf overigens van de Russische componist, waarmee hij aangeeft dat er in dit ballet niet zozeer een verhaal verteld wordt, maar vooral met dans uitdrukking gegeven wordt aan de muziek.  

De choreograaf

George Balanchine (1904-1983) vernieuwde het klassiek ballet door er moderne elementen aan toe te voegen. Hij kende de ballettraditie van binnenuit, want hij danste jarenlang in sprookjesballetten bij het Marijinski Ballet in Sint Petersburg. Vanaf zijn twintigste maakte hij eigen stukken, in samenwerking met componisten en beeldend kunstenaars bij Les Ballets Russes. Dat was een gezelschap vol Russen die waren uitgeweken naar Parijs. Uiteindelijk streek hij neer in New York, waar hij zijn eigen balletgezelschap leidde en ook een school stichtte. Geïnspireerd door de mensenmassa's in de Big Apple en de jazzy shows van Broadway, mixte hij vanaf toen meer snelheid en sex-appeal door het ballet: de dans wordt minder symmetrisch, de heupen van de dansers mogen swingen en Balanchine gebruikt passen uit de jazz- en musicaldans. Neo-klassiek noemen we deze stijl. 

Hoe springt een kat?

Wat is een 'pas de chat' (kattensprong) in het ballet en hoe voer je zo'n sprong uit? Martin ten Kortenaar, tweede solist van Het Nationale Ballet legt het je uit.

Beluister de muziek van dit ballet

Het Zwanenmeer

Een prins met een droom

choreografie: Rudi van Dantzig, naar Marius Petipa 

muziek: Pjotr Iljitsj Tsjaikovski

Een compleet Zwanenmeer telt vier bedrijven en duurt een hele avond, hier zien we alleen de scène uit het tweede bedrijf waarin prins Siegfried de witte zwaan Odette ontmoet. Ze worden op slag verliefd en dat kun je goed zien in hun pas de deux (duet). De dubbelrol van zwaan - tegen het einde van het stuk verschijnt er ook een zwarte zwaan op het toneel - is een enorme uitdaging en de reden waarom Het Zwanenmeer wel 'een echt ballerinaballet' wordt genoemd. Van Dantzig maakte echter ook van Siegfried een opmerkelijk personage: een jonge man die niet in de voetsporen van zijn rijke ouders wil treden en droomt over de ware liefde. Die vindt hij in de vorm van een zwaan: aanvankelijk is ze verlegen, maar op Tsjaikovski's klanken slaat ze uiteindelijk vol overgave haar 'vleugels' om hem heen. 

De choreografen

Marius Petipa (1818-1910) was een Franse balletdanser, die beroemd werd met de romantische sprookjesballetten die hij bij het Keizerlijke Mariinski Ballet in Rusland maakte: De Notenkraker, Doornroosje en Het Zwanenmeer. Hij werkte intensief samen met de componist Tsjaikovski, waardoor dans en  muziek perfect op elkaar aansloten. Ook bedacht hij een heleboel nieuwe passen voor ballerina's op spitzen. Rudi van Dantzig (1933-2012) was niet alleen schrijver, maar leidde ook twintig jaar Het Nationale Ballet in Amsterdam. Als choreograaf maakte hij moderne balletten over thema's als homoseksualiteit, oorlog en milieuvervuiling, maar ook een eigen versie van klassiekers als Romeo en Julia en Het Zwanenmeer. Daarbij baseerde hij zich op de oorspronkelijke choreografie, maar voegde hij nieuwe elementen toe.

Classic Symphony

Klassiek van nu

choreografie: Ted Brandsen | muziek: Sergej Prokofjev

In Classic Symphony laten de dansers zien hoe atletisch ze zijn en tegelijkertijd muzikaal. Snelle en technisch virtuoze episodes wisselen ze af met rustige en meer introverte passages. Ze dragen geen klassieke kostuums, maar eigentijdse danskleding en laten een stijl zien zien die the best of both worlds combineert: de lange lijnen door de ruimte en de sprongen van het klassieke ballet met de energie van onze eigen tijd. "In dit stuk wil ik laten zien wat onze mannelijke dansers aan klassieke ballettechniek in huis hebben," zei de choreograaf er zelf over. Met andere woorden: een mooie mannelijke tegenhanger in een dansavond waarin veel ballerina's in de spotlights staan. 

De choreograaf

Ted Brandsen kwam als danser naar Het Nationale Ballet en werd uiteindelijk directeur. Hij maakte onder andere een eigen versie van het bekende ballet Coppélia - over een pop die tot leven komt - en een verhalend ballet over Mata Hari. Hij creëert graag dans voor grote groepen dansers en op energieke muziek. Voor Classic Symphony koos hij drie delen uit de eerste symfonie van Sergei Prokofjev: 'Larghetto' (rustig beginnen), 'Gavotte' (nog niet al te snel) en 'Finale' (super-energiek). Deze symfonie wordt wel 'De Klassieke' genoemd, omdat de twintigste eeuwse componist zich liet inspireren door de zogenaamde 'klassieke stijl' die zo'n 200 jaar eerder, rond 1800, in zwang was. 

Beluister de muziek

Luister hier naar de energieke finale.

Le Corsaire

Een exotische piraat

choreografie: Agrippina Vaganova | muziek: Adolphe Adam

Le Corsaire (De piraat) gaat over de Turkse piraat Conrad, die met zijn schip en zijn mannen strandt op de Griekse kust. Hij wordt gered door Medora, een mooie Griekse slavin. Ze worden verliefd en dansen een gepassioneerde pas de deux. 

De leraar van George Balanchine in Rusland, Samuil Andrianov voegde in 1915 een pas de trois (trio) toe aan Maziliers ballet. Agrippina Vaganova maakte daar vervolgens een pas de deux (duet) van toen twee van haar leerlingen moesten afstuderen. De virtuoze danser Vakhtang Chabukiani zorgde er tenslotte voor dat de mannenrol zo spectaculair werd, dat dit stukje choreografie een evergreen bleef tijdens balletcompetities en gala's over de hele wereld. 

Young Gyu Choi, de danser van het Nationale Ballet die het duet al diverse keren danste met Maia Makhateli, noemt het een uitdaging. Maar hij doet het graag, want de hoge sprongen en talloze draaien bezorgen hem telkens 'een gevoel van vrijheid en geluk'.   

De choreograaf

 Agrippina Vaganova (1879-1951) was een Armeens-Russische danseres, choreografe en bedenkster van een manier van lesgeven die op heel veel dansacadademies gebruikt wordt: de Vaganova-methode. Zij choreografeerde de hier gedanste pas de deux uit het ballet. Bij de creatie van de eerste versie van dit verhalende ballet liet de Franse choreograaf Mazilier zich inspireren door een gedicht van Lord Byron. Hij maakte het in 1856 speciaal voor de Italiaanse ballerina Carolina Rosati bij het Ballet van de Parijse Opera. 

De magie tussen twee dansers

Meer weten over wat een pas de deux is en wat zo'n duet tussen twee dansers zo bijzonder maakt? Lees dan vooral dit artikel!

Paquita

Grandeur met schwung

choreografie: Rachel Beaujean, naar Marius Petipa 

muziek: Édouard Deldevez and Ludwig Minkus

Het ballet Paquita is genoemd naar een jong meisje dat opgroeide onder de Roma (vroeger sprak men van zigeuners). Ze redt het leven van Lucien, een Franse officier die met Napoléons leger in Spanje is. Aan het eind blijkt ze van adel te zijn en kan ze met hem trouwen. 

Het ballet heeft in zijn bestaan telkens nieuwe wijzigingen ondergaan, onder andere door toedoen van beroemde Russische ballerina's als Anna Pavlova en Natalia Makarova. Rachel Beaujean kreeg inspiratie voor haar nieuwe versie van dit ballet toen ze heel mooie kostuums zag in het atelier van François-Noël Cherpin. Die ontwierp vervolgens ook een decor gebaseerd op het Alhambra, het rijkelijk gedecoreerde Middeleeuwse paleis in Granada. Beaujean werkte in de studio niet alleen aan de techniek maar ook aan de dramatische zeggingskracht van de solo's, trio's en de grotere ensembles.  

De choreografen

Rachel Beaujean danste jarenlang in klassieke en moderne werken van Het Nationale Ballet en is nu adjunct-directeur.  Ze presenteerde onder andere een eigen bewerking van de balletklassieker Les Sylphides (letterlijk: de luchtgeesten) en een opgefriste versie van een andere topper in het balletrepertoire uit 1841: Giselle. Voor dit programma heeft ze het beroemde ballet Paquita, dat Marius Petipa in 1881 in Rusland presenteerde, onder handen genomen. 

Om over na te denken

Vragen bij de voorstelling

Voorstellingen zijn er nooit 'zomaar'. Ze worden gemaakt vanuit ideeën, dromen en verwachtingen en ze roepen bij het publiek allerlei gedachten en gevoelens wakker. Wat gebeurt er met jou als je naar deze voorstelling kijkt? 

Hoe voelen de personages zich?

Hoe voelen de personages zich?

Vragen bij Het Zwanenmeer

Als in een klassiek, verhalend ballet een verhaal verteld wordt, gebeurt dat zonder woorden. Alles wordt met dans, blikken, bewegingen en gebaren verteld. Kijk tijdens de voorstelling goed naar de bewegingen, de blikken en het samen dansen van de prins en de witte zwaan in Het Zwanenmeer.

  • Hoe kun je zien dat Odette eerst verlegen is en daarna verliefd? 
  • Zie je ook hoe de prins zich voelt?

Een verhaal vertellen of liever niet?

Een verhaal vertellen of liever niet?

Vragen bij Valse-Fantaisie

'Muziekballetten' worden de werken van Balanchine wel genoemd: ze draaien om de muziek, niet om een verhaaltje. Daarom bewegen zijn dansers niet in een enorm decor zoals in de beroemde sprookjesballetten (balzalen in een paleis, een meer midden in het bos enz.), maar in een lege ruimte. 

  • Welke gevolgen heeft die keuze - om geen verhalen te vertellen en geen realistische locatie te tonen -  voor de dans? 
  • En waarom denk je dat Balanchine ervoor koos om juist geen verhaal te vertellen?

Wat is er zo spannend aan het onbekende?

Wat is er zo spannend aan het onbekende?

Vragen bij Le Corsaire en Paquita

Slaven en slavinnen in een oosters kostuum zijn personages die in balletten als Le Corsaire voorkomen om ze exotischer/spectaculairder te maken. Ook in de schilderkunst kwam in de tweede helft van de negentiende eeuw die fascinatie voor het Oosten (oriëntalisme) op. In dezelfde tijd groeide ook de fascinatie voor de ‘exotische’ groepen in de eigen samenleving, zoals de Roma in Paquita

  • Waarom denk je dat men zo gefascineerd was door het (min of meer) vreemde en onbekende? 
  • In hoeverre herken je dat exotisme in bijvoorbeeld boeken, strips, games of films uit onze tijd? 
  • En wat vind je van de manier waarop in de getoonde werken omgegaan is met dit oorspronkelijke exotisme?

Lesmateriaal