Een droom van een opera, vol glitters en skeletten. Gebaseerd op een eeuwenoud sprookje, honderd jaar geleden op muziek gezet, maar geregisseerd als een verhaal van alle tijden. Het belooft een bloedstollende opera-ervaring te worden!

 De opera Turandot is ongeveer 100 jaar geleden gecomponeerd door de Italiaanse componist Puccini. Het verhaal is gebaseerd op een toneelstuk uit 1762, dat op zijn beurt is geïnspireerd op een Perzisch sprookje uit de 13^e eeuw.

Altoum – keizer

Turandot – prinses, dochter van keizer Altoum

Timur – verbannen keizer van de Tartaren

Calaf – verbannen prins, zoon van Timur

Liù – dienstmeisje van Timur, verliefd op Calaf

Ping, Pang en Pong – drie ministers van Turan

Turandot, een ijskoude prinses, wil alleen trouwen met een prins die drie raadsels kan oplossen. Als het een prins niet lukt, wordt hij onthoofd. Velen hebben het al tevergeefs geprobeerd, met de dood tot gevolg, en hetzelfde lot hangt ook een Perzische prins boven het hoofd. Het volk smeekt om genade, maar Turandot is onverbiddelijk.

Tijdens zo’n onthoofding komt Prins Calaf aan in de stad. Hij is verbannen uit zijn eigen koninkrijk en vindt in de menigte zijn blinde vader Timur (verbannen keizer van de Tartaren) terug.  Deze wordt vergezeld door het jonge dienstmeisje Liù. Zij is bij de oude Timur gebleven in de hoop Calaf ooit weer terug te zien omdat ze heimelijk smoorverliefd op hem is. Helaas voor Liù ziet Calaf bij de executie Turandot verschijnen. Hij wordt verblind door haar schoonheid en is op slag verliefd. Ook Calaf wil, met gevaar voor eigen leven, proberen om de drie raadsels op te lossen om met Turandot te mogen trouwen.

Iedereen probeert Calaf tegen te houden, zelfs Turandot geeft Calaf nog een kans om zich terug te trekken, maar hij is vastbesloten.

En ja hoor, Calaf beantwoordt de drie raadsels goed en mag dus met Turandot trouwen. Zij wil echter toch niet met hem trouwen en vraagt haar vader Turan om haar te helpen, maar hij weigert: wat je beloofd hebt, moet je doen. Nu wil Calaf Turandot op zijn beurt nog een kans geven, vooral om haar liefde te winnen: als Turandot voor zonsopgang zijn naam kan raden, dan zal Calaf zich alsnog laten onthoofden.

Turandot zet alles op alles om de naam van de prins te weten te komen: het hele volk moet helpen. Vader Timur en dienstmeid Liù worden gevangen genomen, gemarteld en verhoord, maar zeggen niets. Liù voorspelt dat Turandot uiteindelijk van Calaf zal gaan houden en daarvoor is ze bereid haar leven op te offeren. Om Calaf te beschermen doodt ze zichzelf.

Hier eindigt de opera van Puccini, want hij stierf zonder Turandot af te maken. Er lag wel een tekst klaar voor het einde:

Net voor zonsopgang komt Calaf bij Turandot. Hij kust haar en Turandots haat verdwijnt als sneeuw voor de zon. Ook zij wordt nu op slag verliefd. De prins vertelt haar zijn naam: Calaf. Zo heeft Turandot nog een laatste kans om haar vader te vertellen dat ze de naam van de prins weet en dus niet met hem hoeft te trouwen – maar dat doet ze niet.

In premiÈrE

In 1926, bij de première van Turandot, stopte het orkest tegen het eind van de voorstelling met spelen en legde de dirigent Arturo Toscanini zijn baton (dirigeerstokje) neer waar Puccini zijn laatste noten had geschreven. Hij draaide zich om naar het publiek en zei met een brok in zijn keel: ‘op dit punt legde de maestro zijn pen neer…’.

Ook al heet de opera Turandot, je kunt je afvragen wie de echte hoofdpersoon is. Het lijkt er namelijk op dat componist Puccini een beetje verliefd is geworden op zijn operapersonage Liù. Zij heeft misschien wel de mooiste muziek en de meest emotionele aria’s gekregen van Puccini. Ze wordt bovendien vermoord door Turandot en tegen die tijd is het publiek meestal tegen Turandot en voor Liù. Dat is ook precies het punt waarop Puccini niet meer verder kon met zijn opera. Hij was ziek en stervende, maar worstelde ook met dit probleem. De regisseur van de versie die jij gaat zien heeft hiervoor een bijzondere oplossing bedacht. Daarover later meer.

De Italiaanse Giacomo Puccini (1858-1924) werd geboren in een familie van beroepsmusici. Zijn vader stierf toen Giacomo nog heel jong was en Giacomo werkte toen hij 14 was al als kerkorganist in verschillende kerken. Toen hij een opvoering van Verdi’s opera Aïda zag, was hij verkocht: hij wilde ook operacomponist worden en ging studeren in Milaan.

Puccini was een levensgenieter en schreef alleen opera’s als hij geld nodig had, maar als hij dan eenmaal aan het werk was ging hij er met volle overgave voor. Bovendien had hij last van bewijsdrang om twee andere grote componisten van zijn tijd, Verdi en Wagner, te evenaren. Ze waren niet alleen concurrenten, maar ook voorbeelden voor Puccini. Wagner inspireerde hem om leidmotieven te gebruiken: herkenbare muzikale motieven die horen bij bepaalde personages of gebeurtenissen. Door deze motieven terug te laten komen in de orkestpartij, versterken ze het verhaal zonder dat er tekst voor nodig is. Het orkest krijgt hierdoor de rol van niet-zingende verteller die door herkenbare melodieën te spelen een herinnering aan een personage of een gebeurtenis op kan roepen.

Puccini heeft lang moeten wachten op erkenning van collega’s en critici, maar het ‘gewone’ publiek was al snel fan van hem. Puccini wist dan ook als geen ander in te spelen op het sentiment: ‘Het liefst beweeg ik mensen tot tranen toe,’ zei hij. In zijn eerste opera’s gaf Puccini als een van de eerste het ‘verismo’ een plek: Puccini richtte zich op ‘le cose piccole’, de kleine dagelijkse dingen en de belevenissen van de gewone mensen. Puccini maakte de drama’s en emoties van zijn personages wel groter, want opera blijft opera!

In zijn eigen leven wilde Puccini liever ontsnappen aan de realiteit: hij werd rijker en rijker door zijn succes en kocht landhuizen en snelle auto’s en had de ene affaire na de andere. Zijn vrouw Elvira was zo jaloers dat ze er haast paranoïde van werd. Een dienstmeisje dat ze verdacht van een affaire met Puccini dreef ze tot zo’n waanzin dat het meisje zelfmoord pleegde. Net een opera.

Giacomo Puccini

Uit de opera Tosca

de drie raadsels

WEET JIJ HET ANTWOORD OP DE DRIE RAADSELS VAN TURANDOT?

RegisseuR
Barrie Kosky

De Australisch-Duitse regisseur Barrie Kosky is een van de meest gevraagde regisseurs in de opera- en theaterwereld.

Bij Nationale Opera & Ballet werkt Kosky aan een driejarige Puccini-cyclus. Vorig jaar regisseerde hij de opera Tosca, dit jaar Turandot en volgend seizoen Il trittico.

Kosky legt uit: ‘Opera is voor mij altijd teamsport; ik werk samen met een dirigent, de ontwerpers van decor, kostuum en licht en natuurlijk de zangers.’

De opera’s die Kosky bij De Nationale Opera regisseert staan al langer hoog op Kosky’s verlanglijstje. Barrie zag de opera Tosca toen hij een jaar of 11 was. ‘Ik raakte volledig geobsedeerd door het werk. Ik speelde de opera thuis op de piano en zong de partijen mee. In de tweede akte zong ik zelf drie rollen. Mijn arme ouders…’

Kosky beschouwt het als een uitdaging om een regie te maken die mensen het gevoel geeft dat ze de opera voor het eerst zien, ook als ze hem al talloze keren zagen. ‘Met klassiekers loop je het risico dat de kracht en impact van het werk verloren gaan door gewenning.’

Kun je een voorbeeld noemen van een artiest die een cover heeft gemaakt van een song die al lang bestaat, maar waardoor je het liedje als het ware met ‘nieuwe oren’ beluistert?

Regieconcept

We zoomen in op het regieconcept dat Kosky voor Turandot heeft gemaakt.

Componist Puccini schreef voor de opera Turandot muziek voor een groot opera- en kinderkoor. Je ziet straks naast de solisten wel 120 zangers/dansers/acteur op het podium. Kosky gebruikte dit gegeven voor zijn regie. Niet Turandot, maar het gigantische koor van de Nationale Opera vormt namelijk het hoofdpersonage van de voorstelling. Het koor speelt het volk dat in een staat van crisis verkeert. De voorstelling begint met beelden van een rampgebied: rook, sirenes, schreeuwende mensen in paniek. Mensen willen weg uit de ellende, zoeken naar ontsnappingsmogelijkheden. Als die er niet zijn, kun je altijd nog ontsnappen aan de werkelijkheid door te dromen, te fantaseren. Vanuit die fantasie ontstaat het verhaal van Turandot. In het wrede verhaal, dat uiteindelijk gaat om het verlangen naar liefde, verliezen de mensen zich. Het wordt een surrealistische droom die soms lijkt op een nachtmerrie en dan weer op een hallucinatie van een volk dat collectief lijdt aan slapeloosheid.

Een van de bijzondere keuzes die Kosky heeft gemaakt voor de opera is dat het personage van Turandot echt een droombeeld blijft: we horen haar wel, maar we zien haar niet. Er staat wel een echte zangeres op het toneel te zingen, maar ze blijft de hele voorstelling verstopt. Kosky vindt het personage van Turandot psychologisch onnavolgbaar en ziet vooral een probleem in de negatieve en eenzijdige representatie van vrouwen in de opera. Door het personage van Turandot niet als een echte vrouw maar als verzonnen droompersonage te presenteren los je deze problemen volgens Kosky op.

Barrie Kosky: ‘Ik denk dat we mensen moeten aanmoedigen om aan het verlangen toe te geven om met 1000 of meer onbekenden in een donkere zaal te zitten en te luisteren naar onversterkte stemmen die ons een avond vol psychologie, verhalen en beelden presenteren die ons terug brengen naar het oude Griekse theater. Het is een droomplek. Behalve op religieuze plekken of bij spirituele rituelen zijn er weinig momenten dat je niet geconfronteerd wordt met je dagelijks leven, dat je er even uit kunt stappen. Ik wil niet naar de opera gaan om het gewone leven terug ze zien op het toneel. Ik wil in mijn onderbewuste kunnen duiken, andere werelden en zelfs een ander universum ervaren.’

Je ziet hier een toneelbeeld van een eerdere operavoorstelling van Kosky. Sommige elementen hiervan zul je terugzien in Turandot, zoals een skelet, het donker, bloed. Nu je weet dat Kosky het onderbewuste wil aanspreken van zijn publiek; welke symbolen zie je hier op het toneel en wat zou dat los kunnen maken bij de toeschouwer?

Ode aan het koor

Operazangeres Jannelieke Schmidt staat voor het eerst op het podium bij de Nationale Opera als een van 120 koorleden. Ze vindt het ‘machtig’:’ het is veel, de partijen hebben een enorm bereik in toonhoogte en dynamiek. Het koor is qua tekst heerlijk grillig: we switchen tussen “bind haar vast, martel haar tot ze praat, tot ze sterft” om even later de goedheid van hetzelfde personage (Liù) te bezingen.’

En verder: ‘ik voel me deel van een enorme massa, met heel veel oordelen’. Ze is vooral benieuwd waarom ze bij de eerste regierepetitie kniebeschemers mee moet nemen. Je gaat het zien!